Ja het klopt, Linux heeft, net als Windows een GUI, zou je kunnen stellen. Het is beslist niet nodig tijdens het gebruik van Linux te blijven hangen bij de opdrachtregel, je kunt het systeem zeer effectief gebruiken met een GUI, compleet met themes, desktopbeheer, slepen en neerzetten, in feite de hele tierelantijn. De GUI heeft tenslotte een dusdanige fase bereikt dat het nu zelfs mogelijk is om 3D-spellen te spelen, films te kijken, professionele afbeeldingen te maken, IDE's te gebruiken voor de ontwikkeling van programma's, enz. Maar je kunt er aardig zeker van zijn dat je je ook zult voelen aangetrokken tot de krachtige CLI (dwz, de Command Line Interface) zodra je eraan raakt gewend. Hoe dan ook, er is veel meer te doen met de Linux GUI dan alleen een aanwijzen-en-klikken. Het geheel is gebaseerd op een grote, weloverdachte architectuur die features verschaft aan de gebruiker die men zich alleen maar voor had kunnen stellen. Dus we zullen dit stap-voor-stap benaderen. In dit hoofdstuk gaan we het alleen maar hebben over de basissetup van de daarmee gepaard gaande hardware en geven een beknopte introductie in het concept van een Desktop Environment. Een belangrijke beperking in het gebruik van Linux op de desktop was een blijkbaar gebrek aan ondersteuning voor multimediacomponenten zoals geluids- en videokaarten. Maar Linux heeft een lange weg afgelegd in termen van ondersteuning voor deze multimediadevices. De meeste installaties zullen je geluids- en videokaarten detecteren en er overeenkomstig de juiste drivers voor selecteren. Wellicht dat het wel nodig is om de documentatie van je hardware bij de hand te houden, zoals voor informatie over het merk en model van je kaart, diverse specificaties, enz. Het weergavesysteem onder Linux wordt beheerd door een grote suite met externe software genaamd het X-Window systeem. Er is driverondersteuning voor een groot aantal apparaten in opgenomen, welke door ontwikkelaars regelmatig wordt bijgewerkt en aangevuld. De feitelijke configuratie van beeldschermen is uiterst simpel door middel van configuratietools. In geval dat niet lukt, kunnen de instellingen zelfs handmatig worden gemaakt. De gebruiker moet wellicht details zoals het type toetsenbord, de muis, monitorfrequenties, omvang van het video RAM, enz. opgeven als de hardware niet automatisch wordt gedetecteerd. Deze gegevens zijn makkelijk terug te vinden in de hardwarehandleidingen. Wanhoop niet als het display niet tijdens de installatie kan worden geconfigureerd! Je kunt hoe dan ook het beste de installatie continueren. De beeldscherminstellingen kunnen altijd later worden aangemaakt met behulp van de hieronder opgesomde utility's. Deze kunnen ook worden gebruikt om de instellingen van het beeldscherm te herconfigureren, zelfs als de tijdens de installatie gemaakte instellingen correct werken. De Xconfigurator is het simpelst van deze utility's. Voor het instellen van het beeldscherm, hoeft de gebruiker slechts de opdracht Xconfigurator in te tikken achter de superuserprompt. Dit wordt normaal gesproken tijdens de installatie zelf aangeroepen, maar het kan ook later worden gebruikt om de instellingen aan te passen. Het utility probeert de hardware te detecteren en het te matchen met een reeds bestaande database. In geval de hardware correct wordt gedetecteerd worden de van toepassing zijnde instellingen gemaakt. Ook krijgt de gebruiker een aantal dialogen gepresenteerd, zoals de benodigde schermresolutie, kleurdiepte en of Linux direct in GUI-modus moet booten. Je kunt terugvallen op het utility xf86config wanneer Xconfigurator niet in staat is de hardware te detecteren, of niet achter alle juiste instellingen weet te komen. Dit is in feite een script die de gebruiker voorziet van een interface om alle benodigde instellingen handmatig op te geven. Er worden vragen gesteld over de hardware en de gebruiker moet de juiste informatie aanleveren. Als alles goed gaat, dan wordt een nieuwe configuratie gegenereerd die hopelijk correct werkt! Hierover is reeds een grote hoeveelheid documentatie beschikbaar in de vorm van HOWTO's, FAQ's enz. De beste manier om hulp te krijgen bij het instellen van je hardware is het raadplegen van een plaatselijke Linux Users Group, waar iemand er nauw bij betrokken is door reeds geconfronteerd te zijn met een probleem dat jij wellicht hebt. Het is hierbij handig als je wat informatie kunt aanleveren over wat de X-server (dwz, het weergavesysteem) rapporteerde voordat het afsloot, als het in de eerste plaats al startte. Het is ook aan te raden de FAQ na te gaan als de groep een discussielijst heeft, aangezien dergelijke onderwerpen veel worden besproken en mensen het gewoonlijk niet prettig vinden de threads weer helemaal opnieuw te beginnen! De meeste fijnafstemming die het met zich meebrengt heeft betrekking op een enkel bestand, /etc/X11/XF86Config, waarin wellicht een paar opties moeten worden gewijzigd. Het helpt om de homepage van XFree86 na te gaan voor een lijst met thans ondersteunde hardware. Een aantal verkopers voorziet wellicht ook in eigen drivers, zoals die voor de Intel 810 chipset. Ondersteuning voor geluid is direct in de Linux kernel gebouwd, het meest gebruikelijk in de vorm van geluidsmodules die samen met de kernel worden aangemaakt. Een kernelinstallatie in een Linux distributie bevat ondersteuning voor een heleboel algemene geluidsdevices. Het sndconfig utility voorziet in een wijze om de module voor het device op de machine van de gebruiker te configureren. Het utility zal proberen de aanwezige geluidskaart te detecteren, en de juiste in de kernel te pluggen module selecteren. Als het de geluidskaart niet kan detecteren, vraagt het de gebruiker om meer informatie aan te leveren. Nogmaals, het is waarschijnlijker dat de geluidskaart automatisch zal worden gedetecteerd, maar het is hoe dan ook beter om de documentatie bij de hand te hebben. Onder Linux wordt de weergave afgehandeld door een client-server architectuur genaamd het X Window Systeem. Het is gebaseerd op het X-protocol ontwikkeld in 1980's om aan de behoefte te voldoen aan een netwerktransparante grafische gebruikersinterface voor Unix-systemen. X-clients draaien typisch op een remote machine met een overmaat aan computerkracht, terwijl de weergaven worden afgehandeld door een X-server die wellicht draait op een machine met goede grafische mogelijkheden. Het X-protocol verbergt de eigenaardigheden van het besturingsysteem en de onderliggende hardware, zodat een toepassing draaiend op de ene machine zijn interface feitelijk op een andere machine kan weergeven! In geval van een desktop draaien zowel de server als de clients op dezelfde machine, waardoor netwerkondersteuning niet zo van belang is. Het X Window Systeem dat het meeste wordt gebruikt op alle Linux systemen is XFree86, wat een vrije implementatie is van X. Zodra de benodigde hardware-instellingen zijn gemaakt met de Xconfigurator, kan het X-systeem worden opgestart met het script startx. Bovendien kan de X-GUI de standaardinterface worden gemaakt van het systeem door het bewerken van een aantal initialisatie-opties, die elders worden beschreven. De feitelijke GUI wordt geleverd in de vorm van een Desktop Omgeving welk verantwoordelijk is in het voorzien van de werkelijke functionaliteit van de Linux Desktop. De Desktop Omgeving levert achtergrondprocessen, standaardlibrary's en een algemeen framework voor de werking van diverse toepassingen. De omgeving zal zorgen voor alles wat nodig is door de toepassingen voor de uitwisseling met elkaar en te reageren op door gebruikers gegenereerde acties. Een voorbeeld hiervan is het slepen-en-neerzetten, waarbij gegevens van de ene naar de andere toepassing worden doorgegeven door een simpel gebruik van de muis. Dit kan niet worden bewerkstelligd, tenzij de Desktop omgeving voorziet in een standaardmanier om gegevens tussen toepassingen uit te wisselen, en het interpreteren van de acties die de gebruiker via de muis neemt. De bediening van vensters op het scherm wordt afgehandeld door een aparte entiteit genaamd de window manager. Dit voorziet in de individuele besturingselementen en eigenschappen van de vensters, in combinatie met desktopbeheer. Voorbeelden hiervan zijn Enlightenment, IceWM, enz. De window manager die je voor je systeem kiest zal bepalen hoe alle vensters op je scherm er uitzien en functioneren. Dit verschilt met het concept themes, dat slechts de globale verschijning definieert. De window manager wordt verondersteld zorg te dragen voor het feitelijke functioneren van de vensters, zoals de reactie op gebruikersklikken, de minimaliseer en maximaliseer acties het verplaatsen van de vensters, enz. De themes worden in feite door beiden ondersteund, door zowel de Desktop omgeving als de window manager; de gebruiker kan beiden kiezen. Een andere belangrijke component is de widgetset of de toolkit die voorziet in de meest gebruikelijke widgets voor de GUI, dwz, knoppen, tekstkaders, enz. Dit wordt door de programmeurs van toepassingen gebruikt om de benodigde interface voor hun toepassing te creëren. GNOME maakt bijvoorbeeld gebruik van de GIMP Toolkit, genaamd gtk+, terwijl KDE is gebaseerd op de Qt-library. Aangezien in een bepaalde omgeving een enkele widget wordt gebruikt, zullen alle toepassingen dezelfde verschijning hebben. Maar dit is een onderdeel waar de eindgebruiker zich niet mee hoeft bezig te houden, het zijn de ontwikkelaars die hier meer in zijn geïnteresseerd. Als je van plan bent een op een GUI gebaseerde toepassing te schrijven, dan moet je waarschijnlijk als eerste beginnen met zoeken naar de selectie widgetsets die je wilt gebruiken om vensters, formulieren, enz. te maken. Nu wemelt de wereld van Linux van een heleboel Desktop omgevingen, maar slechts een paar vertonen zich als de favorieten, GNOME, KDE, xfce, enz. Hiervan zijn GNOME en KDE de meest ambitieuze projecten die streven naar een heleboel kracht in de Linux Desktop. Reeds een groot aantal commerciële ondernemingen zijn plotseling ontstaan rondom deze twee omgevingen. Welke omgeving je ook kiest, ze voorzien in vergelijkbare features in termen van toepassingen, performance, enz. Maar het enige probleem is dat ze totaal verschillende richtingen zijn opgegaan, en vandaar is de samenwerking tussen deze twee erg mager. Dus die prachtige mailclient die je zo prettig vindt in de ene omgeving werkt simpelweg wellicht niet in de andere omgeving! KDE was de eerste van de twee, gebaseerd op de Qt widget set gecreëerd door een bedrijf met de naam TrollTech. Maar het licentieschema met betrekking tot het project was zodanig dat het geen volledig vrije software was. Dus als reactie daarop begon het GNOME project, om een werkelijk vrije GUI voor het GNU/Linux systeem te maken. Maar de licentieproblemen zijn sindsdien opgelost, zodat de competitie nu is gebaseerd op technische details zoals de performances, de features, toepassingen, enz. In plaats van het aanbevelen van een bepaalde omgeving, is het beter als de gebruiker alle verschillende keuzes die in Linux land beschikbaar zijn zelf probeert alvorens te besluiten welke ze het prettigst vindt. Een aantal mensen maakt simpelweg gebruik van een specifieke omgeving omdat ze die altijd al hebben gebruikt en de noodzaak er niet van inzien om naar een ander over te schakelen!