<!doctype linuxdoc system>
<linuxdoc>
<article>
<titlepag>
<title>Linux Informatie Sheet</title>
<author><name>Michael K. Johnson &lt;johnsonm@redhat.com&gt;<newline>
Vertaald door Ellen Bokhorst &lt;bokkie@nl.linux.org&gt;</name></author>
<date>v4.14, 1 September 1998</date>
<abstract>
Dit document voorziet in basisinformatie over het Linux besturingssysteem,
inclusief een uitleg over Linux, een lijst met mogelijkheden, een aantal
vereisten en een aantal bronnen.
</abstract>
</titlepag>
<toc>

<sect><heading>Linux Introductie</heading>

<p>Linux is een compleet vrije herimplementatie van de POSIX specificatie,
met SYSV en BSD extensies (wat betekent dat het op Unix lijkt, maar het is
niet op dezelfde broncode gebaseerd), dat beschikbaar is in zowel
de broncode als in binaire vorm. Linus Torvalds
&lt;torvalds@transmeta.com&gt; en andere medewerkers zijn de eigenaar 
van de copyright die erop rust en het is vrij herdistribueerbaar
onder de voorwaarden van de GNU General Public License (GPL).
Een kopie van de GPL is ingesloten bij de Linux source; je kunt een
kopie ervan ook verkrijgen bij
<url url="ftp://prep.ai.mit.edu/pub/gnu/COPYING">.</p>

<p><bf/Linux/, per se, is slechts de kernel van het besturingssysteem, het deel
dat de controle uitoefent op de hardware, de bestanden beheert, processen
scheidt, enzovoort.
Er zijn verscheidene Linux combinaties met sets utility's en
applicaties om een compleet besturingssysteem te vormen. Elk van deze
combinaties wordt een Linux <bf/distributie/ genoemd. Het woord <bf/Linux/,
in zijn strikste vorm, ofschoon specifiek verwijzend naar de kernel, kan
ook in de ruimste zin van het woord worden verwezen naar een compleet 
besturingssysteem dat om de Linux kernel is gebouwd. Zie
<url url="http://metalab.unc.edu/LDP/HOWTO/Distribution-HOWTO.html">
voor een lijst en een korte beschrijving van diverse distributies.
<bf/Geen/ van deze distributies is ``de offici&eacute;le Linux''.</p>

<p>Linux is <bf/geen/ public domain, en het is ook geen `shareware'. Het is 
`vrije' software, in het algemeen <bf/freeware/ genoemd,
of <bf/Open Source Software[tm]/ (zie <url url="http://www.opensource.org">),
en je mag kopi&eacute;n weggeven of verkopen, maar je moet de source code
meeleveren of het op dezelfde manier beschikbaar stellen als de binaire
bestanden die je weggeeft of verkoopt. Als je wijzigingen distribueert,
ben je wettelijk gebonden om de source voor die wijzigingen te distribueren.
Zie de GNU General Public License voor details.</p>

<p>Linux , nu versie 2.0, is nog steeds vrij verkrijgbaar, en zal vrij 
verkrijgbaar blijven.
Vanwege de soort GPL waaraan Linux is onderworpen, zou het onwettig zijn 
om het niet 'vrij' te fabriceren.
Neem er zorgvuldig notitie van: het `vrije' deel heeft eerder betrekking 
op de toegang tot de source code dan geld; het is volkomen wettig om geld
in rekening te brengen voor het distribueren van Linux, zolang je ook de 
source code distribueert.
Dit is een generalisatie; lees de GPL als je de fijne kneepjes wilt
weten.</p>

<p>Linux draait op 386/486/Pentium machines met ISA, EISA, PCI en VLB bussen.
MCA (IBM's eigen bus) wordt niet goed ondersteund in 2.0.x en eerdere
versies, maar er is ondersteuning toegevoegd aan de huidige ontwikkelings
tak, 2.1.x. Zie <url url="http://glycerine.itsmm.uni.edu/mca"> als je hierin
bent ge&iuml;nteresseerd.</p>

<p>Er is een port naar veelsoortige Motorola 680x0 platformen
(op dit moment draaiend op sommige Amigas, Ataris, en VME machines), die
nu zeer goed werkt. Het vereist een 68020 met een MMU, een 68030, 68040,
of een 68060, en vereist ook een FPU. Netwerken en X werken nu.
Zie <url url="news:comp.os.linux.m68k"></p>

<p>Linux draait goed op DEC's Alpha CPU, en ondersteunt op dit moment de
"Jensen", "NoName", "Cabriolet", "Universal Desktop Box" (beter
bekend als de Multia), en vele andere platformen. Zie
<url url="http://www.azstarnet.com/~axplinux/FAQ.html"> voor meer
informatie.</p>

<p>Linux draait goed op Sun SPARCs; de meeste sun4c, sun4m, en sun4u machines
draaien nu Linux, met ondersteuning voor sun4 in ontwikkeling.
Red Hat Linux is (tijdens dit schrijven) de enige
beschikbare Linux distributie voor SPARCs; zie
<url url="http://www.redhat.com/support/docs/rhl-sparc/"></p>

<p>Linux wordt actief overgedragen aan de PowerPC architectuur,
inclusief PowerMac (Nubus en PCI), Motorola, IBM, en Be
machines.  Zie <url url="http://www.cs.nmt.edu/~linuxppc/"> en
<url url="http://www.linuxppc.org/"></p>

<p>Ports naar andere machines, inclusief MIPS (zie
<url url="http://linus.linux.sgi.com"> en <url url="http://lena.fnet.fr/">)
en ARM,
zijn onderweg en vertonen veel vooruitgang. Verwacht er nog niet te
veel van, maar als je bent ge&iuml;nteresseerd en in de gelegenheid
bent een bijdrage te leveren, zul je vast wel andere ontwikkelaars kunnen
vinden die graag met je willen samenwerken.</p>

<p>Linux wordt niet langer aangemerkt als in een `beta stadium', vanaf
dat versie 1.0 werd uitgegeven op March 14, 1994. 
Er zitten nog steeds fouten in het systeem en nieuwe fouten zullen
op blijven duiken en worden in de loop van de tijd hersteld. Omdat
Linux het ``open development model''volgt, zullen alle nieuwe versies
aan het publiek worden uitgegeven, of ze nu wel of niet als
``production quality'' worden aangemerkt. 
Om de mensen echter te laten weten of ze wel of geen stabiele
versie hebben, is het volgende schema ingevoerd:
Versies n.x.y, waar x een even nummer is, zijn
stabiele versies, en er zullen slechts bug fixes zijn toegevoegd als de y 
is toegenomen. Dus vanaf versie 1.2.2 tot 1.2.3, zijn er slechts bug
fixes, en geen nieuwe mogelijkheden. Versies n.x.y, waar x een oneven
nummer is, zijn beta-kwaliteit uitgaven voor alleen de ontwikkelaars, en kunnen
onstabiel zijn en mogelijk crashen, en er worden continue nieuwe mogelijkheden
aan toegevoegd. Van tijd tot tijd, als de huidige ontwikkelings kernel 
stabiliseert, zal het worden `bevroren' als de nieuwe ``stabiele'' kernel,
en de ontwikkeling zal verdergaan met een nieuwe ontwikkelings versie van 
de kernel. Merk op dat de meeste nieuwe uitgaven van de Linux kernel, 
beta of niet, relatief robuust zijn;
``stabiel'' betekent in deze context ``geen haast om te wijzigen'' in 
aanvulling op ``robuust''.</p>

<p>De huidige stabiele versie is 2.0.35 (dit zal blijven veranderen zolang
er nieuwes device drivers worden toegevoegd en bugs worden hersteld), 
en de ontwikkeling aan de experimentele 2.1.x kernels is ook al
begonnen.
Bij de Linux kernel source code wordt een bestand, Documentation/Changes, 
meegeleverd, waarin de veranderingen staan toegelicht waarvan je
op de hoogte zou moeten zijn als
je een upgrade uitvoert van de ene kernel versie naar de andere kernel.
De grote meerderheid aan Linux gebruikers werken hun Linux distributie
echter nu en dan bij om een nieuwe kernel versie te verkrijgen.</p>

<p>De meeste versies van Linux, beta of niet, zijn zeer robuust, en je
kunt ze blijven gebruiken als het doet wat je nodig hebt en je niet
het nieuwste van het nieuwste wilt hebben.
Een site hield een meer dan 136 dagen draaiende computer 
met versie 0.97p1 (gedateerd van de zomer van 1992) 
zonder fout of crash.  (Het zou langer hebben geduurd
als de backhoe operator een main power transformator niet had 
aangezien voor een dumpster...). Anderen hebben bedrijfstijden gemeld
van meer dan een jaar. Als laatste melding, een site had met Linux 
0.99p15s na 600 dagen zijn computer nog draaiend.</p>

<p>Een ding om je te realiseren is dat de Linux ontwikkeling in een
open en gedistribueerd model plaatsvindt, in plaats van in een 
gesloten en gecentraliseerd model zoals veel andere software.
Dit betekent dat de huidige ontwikkelaars versie altijd publiek is
(met tot &eacute;&eacute;n of twee weken vertraging
) zodat iedereen het kan gebruiken. Het resultaat hiervan is
dat als een versie met nieuwe functionaliteiten wordt uitgegeven, het
bijna altijd bugs bevat, maar het resulteert ook in een zeer snelle
ontwikkeling doordat de bugs snel worden opgespoord en gecorrigeerd,
vaak binnen een aantal uur, aangezien er veel mensen aan werken om
ze te herstellen.</p>

<p>In contrast, betekent het gesloten en gecentraliseerde model, dat er slechts
&eacute;&eacute;n persoon of een team aan het project werkt, en ze geven 
de software pas uit als ze denken dat het goed werkt.
Dit leidt vaak tot grote intervallen tussen nieuwe uitgaven, een lange
wachttijd voor bug fixes, en langzamere ontwikkeling.
De laatste nieuwe uitgifte van dergelijke software aan het publiek is
soms van een betere kwaliteit, maar de snelheid van de ontwikkeling is
in het algemeen veel langzamer.</p>

<p>Lees  ``The Cathedral and the Bazaar'' door Eric Raymond
te vinden op 
<url url="http://sagan.earthspace.net/~esr/writings/cathedral-bazaar/">,
voor een discussie over deze twee modellen.</p>

<p>Nu in September 1, 1998, is de huidige stabiele versie van Linux 
2.0.35, en de laatste ontwikkelaars versie is 2.1.119.</p>
</sect>

<sect><heading>Linux Mogelijkheden</heading>

<p>
<itemize>
<item>multitasking: verscheidene programma's draaien tegelijkertijd.
</item>
<item>multiuser: verscheidene gebruikers tegelijkertijd op dezelfde machine 
	(en <bf/geen/ twee-gebruikers licentie!).
</item>
<item>multiplatform: draait op vele verschillende CPUs, niet slechts Intel.
</item>
<item>multiprocessor: SMP ondersteuning is beschikbaar op de Intel en
	SPARC platformen (met op dit moment werk in uitvoering op
	andere platformen), en Linux wordt gebruikt in verscheidene 
	loosely-coupled MP applicaties, inclusief Beowulf systemen (zie
	<url url="http://cesdis.gsfc.nasa.gov/linux-web/beowulf/beowulf.html">)
	en de op Fujitsu AP1000+ SPARC-gebaseerde supercomputer.
</item>
<item>multithreading: heeft ingebouwde kernel ondersteuning voor meerdere
onafhankelijke controle threads binnen een enkel proces geheugenruimte.
</item>
<item>draait op de 386'r in protected mode.
</item>
<item>heeft geheugenprotectie tussen processen, zodat een programma het hele
	systeem niet plat kan leggen.
</item>
<item>op verzoek laden van uitvoerbare bestanden: 
	Linux leest alleen die delen van een 
	programma van disk die werkelijk worden gebruikt.
</item>
<item>gedeelde copy-on-write pagina's te midden van uitvoerbare bestanden. 
	Dit betekent dat meerdere processen hetzelfde geheugen kunnen
	gebruiken om in te draaien.
	Als er &eacute;&eacute;n naar dat geheugen probeert te schrijven
	wordt die pagina (4KB stuk van het geheugen) ergens anders naar toe
	gekopieerd.
	Copy-on-write heeft twee voordelen:
	snelheidsvermeerdering en vermindering van het geheugengebruik.
</item>
<item>virtueel geheugen door gebruik te maken van paging 
	(niet door het gehele proces te swappen) naar disk: 
	naar een afzonderlijke partitie of een bestand in het 
	bestandsysteem, of
        beiden, met de mogelijkheid om meer swapgebieden gedurende
        de uitvoeringstijd (ja, ze worden nog steeds swapgebieden genoemd).
	Een totaal van 16 van deze 128 MB (2GB in recente kernels)
	swapgebieden kunnen tegelijkertijd worden gebruikt, voor een
	theoretisch totaal van 2 GB met bruikbare swap space. Het is eenvoudig
	dit te vermeerderen als dit nodig is, door het veranderen van een
	aantal regels source code.
</item>
<item>een gecombineerde geheugen pool voor gebruikersprogramma's 
	en disk cache, zodat al het vrije geheugen kan worden gebruikt 
	voor caching, en de cache kan worden verminderd als er grote 
	programma's worden gedraaid.
</item>
<item>dynamisch gelinkte shared libraries (DLL's), en static libraries
        ook, natuurlijk.
</item>
<item>	doet core dumps voor moment-opname analyses, staat het
	gebruik van een debugger op een programma toe, niet slechts 
	terwijl het draait, maar ook nadat het is gecrasht.
</item>
<item>voornamelijk compatibel met POSIX, System V, en BSD op bronniveau.
</item>
<item>door een iBCS2-compliant emulatie module, voornamelijk compatibel 
	met SCO, SVR3, en SVR4 op binair niveau.
</item>
<item>alle source code is beschikbaar, inclusief de gehele kernel en
        alle drivers, de ontwikkelingsgereedschappen en alle 
	gebruikersprogramma's
        zijn ook vrij distribueerbaar; Er wordt voorzien in een overvloed aan
	commerci&euml;e programma's voor Linux zonder
	source, maar alles is vrij gegeven, inclusief het volledige
	basis besturingssysteem, is nog steeds `vrij verkrijgbaar'.
</item>
<item>POSIX job control.</item>
<item>pseudoterminals (pty's).
</item>
<item>387-emulatie in de kernel zodat het niet nodig is dat programma's 
	een eigen math emulatie hoeven te cre&eacute;ren.
        Iedere computer die onder Linux draait lijkt een math coprocessor
	te hebben.
        Als er zich reeds een FPU in je computer bevindt, zal die natuurlijk
	worden gebruikt, in plaats van de emulatie, en je kunt je eigen 
	kernel zelfs zodanig compileren zonder de math emulatie, om een 
	kleine geheugenwinst te verkrijgen. 
</item>
<item>ondersteuning voor vele nationale of aangepaste toetsenborden, en het is
        tamelijk gemakkelijk om nieuwe dynamisch toe te voegen.
</item>
<item>meerdere virtuele consoles: verscheidene onafhankelijke login sessies
        door de console, je schakelt door het indrukken van een sneltoets
        combinatie (niet afhankelijk van de video hardware). Deze worden
	dynamisch toegewezen; je kunt er tot 64 gebruiken.
</item>
<item>Ondersteunt verscheidene algemene bestandssystemen, inclusief minix,
	Xenix, en alle algemene systeem V bestandssystemen, en heeft een
	eigen geavanceerd bestandssysteem, dat bestandssystemen biedt tot 4 TB,
	en namen tot 255 tekens.
</item>
<item>transparante toegang tot MS-DOS partities (of OS/2 FAT
        partities) via een speciaal bestandssysteem: je hebt geen speciale
        commando's nodig om de MS-DOS partitie te kunnen gebruiken, 
	het lijkst gewoon op een normaal 
        Unix bestandssysteem (behalve voor rare beperkingen
        op bestandsnamen, permissies, enzovoort). MS-DOS 6 gecomprimeerde
	partities werken op dit moment niet zonder een patch (dmsdosfs).
	VFAT (WNT, Windows 95) ondersteuning en FAT-32 is beschikbaar 
	in Linux 2.0
</item>
<item>speciaal bestandssysteem met de naam UMSDOS waarmee het mogelijk is,
	Linux op een DOS bestandssysteem te installeren.
</item>
<item>read-only HPFS-2 ondersteuning voor OS/2 2.1
</item>
<item>HFS (Macintosh) bestandssysteem ondersteuning is apart als een
	module beschikbaar 
</item>
<item>CD-ROM bestandssysteem dat alle standaard CD-ROM formaten leest.
</item>
<item>TCP/IP netwerken, inclusief ftp, telnet, NFS, enz.
</item>
<item>Appletalk server
</item>
<item>Netware client en server
</item>
<item>Lan Manager/Windows Native (SMB) client en server
</item>
<item>Veel netwerk protocollen: de basis protocollen die beschikbaar zijn
	in de laatste ontwikkelings kernels zijn TCP, IPv4, IPv6, AX.25, 
	X.25, IPX, DDP (Appletalk), Netrom, en anderen. Stabiele netwerk
	protocollen ingesloten in de stabiele kernels , zijn op dit moment
	TCP, IPv4, IPX, DDP, en AX.25.
</item>
</itemize>
</p>
</sect>

<sect><heading>Hardware Zaken</heading>

<sect1><heading>Minimale configuratie</heading>

<p>
Het volgende is waarschijnlijk de kleinst mogelijke configuratie waarop
Linux zal werken: 386SX/16, 1 MB RAM, 1.44 MB of 1.2 MB diskette, elke
ondersteunde videokaart (+ toetsenborden, monitors, enz. natuurlijk).
Dit geeft je de mogelijkheid te booten en testen of het wel op je
machine werkt, maar je zult niet veel nuttigs kunnen doen.
Zie <url url="http://rsphy1.anu.edu.au/~gpg109/mem.html"> voor minimale
Linux configuraties.</p>

<p>Om iets te kunnen doen, zul je evengoed wat harddiskruimte willen hebben,
5 tot 10 MB zou kunnen voldoen voor een zeer minimale setup (met slechts
de belangrijkste commando's en misschien &eacute;&eacute;n of
twee kleine applicaties ge&iuml;nstalleerd, zoals, laten we zeggen, een 
een terminal programma).  Dit is nog steeds heel erg beperkt,
en zeer oncomfortabel, aangezien het niet voldoende ruimte laat om alles
te kunnen doen, tenzij je applicaties heel beperkt zijn. Het wordt in het
algemeen net voor iets aanbevolen behalve om te testen of 't werkt, en
natuurlijk dat je kunt snoeven over de kleine resource vereisten.</p>
</sect1>

<sect1><heading>Bruikbare configuratie</heading>

<p>
Als je berekenings intensieve programma's gaat draaien, zoals
gcc, X, en TeX, zul je waarschijnlijk een snellere processor willen dan een
386SX/16, maar als je geduldig bent, zou het zelfs voldoende moeten zijn.</p>

<p>In de praktijk, zul je tenminste 4 MB RAM willen als je geen gebruik
maakt van X, en 8 MB al je dit wel doet. Tevens, als je verscheidene gebruikers 
tegelijkertijd wilt, of verscheidene grote programma's (compilaties 
bijvoorbeeld) tegelijkertijd wilt draaien, dan wil je waarschijnlijk meer 
dan 4 MB geheugen.
Het kan zijn dat het nog steeds werkt met een kleinere hoeveelheid geheugen,
maar het zal gebruik maken van virtueel geheugen
(het gebruiken van de hard drive als <bf/langzaam/ geheugen) en dat zal 
zodanig langzaam worden dat het onbruikbaar wordt.
Als je meer programma's tegelijkertijd gebruikt, zal 16 MB 
het swappen aanzienlijk verminderen. If you don't want to swap appreciably
under normal load, zal 32 MB waarschijnlijk voldoende zijn voor een enkele
gebruiker.
Als je een heleboel geheugen-intensieve applicaties tegelijk gaat draaien,
zou 64 MB nodig kunnen zijn, om het vele swappen te vermijden.
Uiteraard zul je meer willen, als je veel geheugen-hongerige applicaties
draait.</p>

<p>De hoeveelheid harddiskruimte die je nodig hebt, hangt af van welke
software je wilt installeren.
De normale basis set Unix utility's, shells, en
administratieve programma's hebben voldoende aan minder dan 10 MB, met
nog wat ruimte over voor gebruikersbestanden. Zorg dat je aan RedHat komt,
Debian, of een andere distributie, voor een completer systeem, en ga er van uit
dat je 60 tot 600 MB nodig zult hebben, afhankelijk van de installatiekeuzes
die je maakt en de distributie die je ophaalt.
Voeg zoveel ruimte als je nodig hebt toe aan deze totalen.
Als je een nieuw systeem gaat kopen, om met de hedendaagse prijzen van harddisks
een te kleine disk te kopen.
Neem er tenminste een van 2 GB, bij voorkeur 4 GB
of meer, en je zult er geen spijt van krijgen. Linux zal prima om kunnen
gaan met zeer grote harddisks zoals de recente populaire
11 GB IDE harddisks of 18 GB SCSI harddisks.</p>

<p>Voeg meer geheugen toe, meer harddisk, een snellere processor en andere
zaken, afhankelijk van wat je nodig hebt en wat je wensen zijn,
wensen en budget gaan boven het louter bruikbare. 
In het algemeen zorgt het toevoegen van meer geheugen bij Linux, in 
vergelijking met DOS, voor een groot verschil,
terwijl daarentegen met DOS, extra geheugen niet zoveel verschil uitmaakt.
Dit heeft natuurlijk iets te maken met de 640K limiet van DOS,
wat onder Linux absoluut niet bestaat.</p>
</sect1>

<sect1><heading>Ondersteunde hardware</heading>

<p>
<descrip>
<tag>CPU:</tag> 
<p>Alles dat 386 protected mode programma's draait. Alle
386'rs 486'rs, Pentiums, Pentium Pro's, Pentium II modellen
en klonen van deze chips zouden moeten werken. (286'rs en
lager zullen ooit worden ondersteund op een kleinere kernel 
met de naam ELKS (Embeddable Linux Kernel Subset), maar verwacht 
er niet dezelfde capaciteiten van).
Een versie voor de 680x0 CPU (voor
<em/x/ = 2 met externe MMU, 3, 4, en 6) welke op Amigas
en Ataris draaien kunnen worden gevonden bij
tsx-11.mit.edu in de 680x0 directory. Vele DEC Alphas, SPARCs,
en PowerPC machines worden ondersteund. Er zijn ook ports gemaakt
naar de ARM, StrongARM, en MIPS architecturen. Meer details
zijn elders beschikbaar.</p></descrip>
</p>

<p><descrip>
<tag>Architectuur:</tag> 
<p>PCI, ISA, EISA, en VLB bussen.  MCA (voornamelijk 
PS/2's louter van IBM) ondersteuning is onvolledig maar aan het verbeteren 
(zie hierboven).
Linux vraagt meer van de hardware dan DOS, Windows, en
in feite de meeste besturingssystemen. Dit betekent dat sommige 
marginale hardware niet in gebreke blijft onder een minder veeleisend 
besturingssysteem en dat wel doet tijdens de uitvoering van Linux.  
Linux is een uitzonderlijk goede geheugen tester...
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>RAM:</tag> 
<p>Tot 1 GB op Intel; meer op 64-bit platformen.
Sommige mensen (inclusief Linus) merkte op dat het toevoegen van ram
zonder het tegelijkertijd toevoegen van meer cache hun machine aanzienlijk
vertraagde, dus als je geheugen toevoegt en merkt dat je
machine langzamer is geworden, probeer dan meer cache toe te voegen. 
Sommige machines kunnen slechts een bepaalde hoeveelheid geheugen cachen
zonder te letten op de hoeveelheid RAM die is ge&iuml;nstalleerd
(64 MB is de meest populaire chipset die kan cachen). 
Meer dan 64 MB geheugen zal met kernels 2.0.35 en eerder een boot-time parameter
vereisen, aangezien de BIOS van origine zodanig werd ontworpen 
dat ze niet in staat was om meer dan 64 MB te rapporteren.
Recente 2.1.x kernels en later zijn in staat meer
geheugen in een systeem te detecteren.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Data opslag:</tag>
<p>Algemene AT drives (EIDE, IDE, 16 bit HD
controllers met MFM of RLL, of ESDI) worden ondersteund, als ook
SCSI harddisks en CD-ROM's, met een ondersteunde SCSI adapter.
Algemene XT controllers (8 bit controllers met MFM of RLL) worden
ook ondersteund. Ondersteunde SCSI adapters: Advansys, Adaptec 1542, 1522,
1740, 27xx, en 29xx (met enkele uitzonderingen) series, Buslogic MultiMaster
en Flashpoint, op NCR53c8xx gebaseerde
controllers, DPT controllers, Qlogic ISP en FAS controllers,
Seagate ST-01 en ST-02, Future Domain TMC-88x
series (of een kaart gebaseerd op de TMC950 chip) en
TMC1660/1680, Ultrastor 14F, 24F en 34F, Western Digital
wd7000, en anderen.  SCSI, QIC-02, en sommige QIC-80 tapes worden
ook ondersteund. Naast IDE en SCSU cdroms, worden ook verscheidene 
gepatenteerde CD-ROM devices ondersteund,
inclusief Matsushita/Panasonic, Mitsumi, Sony, Soundblaster,
Toshiba, ATAPI (EIDE), SCSI, en anderen. 
Controleer de hardware compatibiliteit HOWTO voor de exacte modellen.
<bf/N.B./ Deze lijsten zijn niet compleet, en
zullen dat ook nooit zijn. Distributie verkopers beheren beter bijgewerkte
lijsten.</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Video:</tag> 
<p>VGA, EGA, CGA, of Hercules (en compatibles) werken
in tekstmode. Voor afbeeldingen en X, is er ondersteuning voor (tenminste)
gewoon VGA, sommige super-VGA kaarten (de meeste kaarten
gebaseerd op Tseng, Paradise, en een aantal Trident chipsets),
S3, 8514/A, ATI, Matrox, en Hercules. (Linux gebruikt
de XFree86 X server, dus die stelt vast welke kaarten worden 
ondersteund. Een volledige lijst met alleen de ondersteunde chipsets 
neemt al een pagina in beslag.
Zie <url url="http://www.XFree86.org/">
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Netwerk:</tag> 
<p>Ethernet ondersteuning behelst 3COM 503/509/579/589/595/905 (501/505/507 
worden ondersteund maar niet aanbevolen), AT&amp;T GIS (ne&eacute; NCR) 
WaveLAN, de meeste op
WD8390-gebaseerde kaarten, de meeste op WD80x3-gebaseerde kaarten, 
NE1000/2000 en de meeste klonen, AC3200, Apricot 82596, AT1700, ATP, 
DE425/434/435/500, D-Link DE-600/620, DEPCA, DE100/101, DE200/201/202 Turbo,
DE210, DE422, Cabletron E2100 (niet aanbevolen), Intel EtherExpress 
(niet aanbevolen), EtherExpress Pro,
EtherExpress 100, DEC EtherWORKS
3, HP LAN, HP PCLAN/plus, de meeste op AMD LANCE-gebaseerde kaarten, 
NI5210, ni6510,
SMC Ultra, DEC 21040 (tulip), Zenith Z-Note ethernet, Alle Zircom kaarten
en alle Cabletron kaarten anders dan de E2100 worden niet ondersteund, 
te wijten aan de onbereidwilligheid van de fabrikanten om de 
programmeer informatie vrij te geven.

FDDI ondersteuning bestaat momenteel uit de DEF<it>xx</it> kaarten van DEC.

Point-to-Point netwerk ondersteuning behelst PPP, SLIP, CSLIP, en PLIP.
PPP ondersteuning is beschikbaar voor zowel standaard asynchrone apparaten
zoals modems, en synchrone verbindingen zoals ISDN.

Beperkte Token Ring ondersteuning is beschikbaar.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Serieel:</tag> 
<p>De meeste 16450 en op 16550 UART-gebaseerde kaarten, 
inclusief AST Fourport, de Usenet Serial Card II, en anderen.
Intelligente ondersteunde kaarten behelzen de Cyclades
Cyclom series (ondersteund door de fabrikant), Comtrol
Rocketport series (ondersteund door de fabrikant), Stallion
(de meeste kaarten; ondersteund door de fabrikant), en Digi (sommige
kaarten; ondersteund door de fabrikant). Sommige ISDN, frame
relay, en huurlijn hardware wordt ondersteund.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Andere hardware:</tag>
<p>SoundBlaster, ProAudio Spectrum 16,
Gravis Ultrasound, de meeste andere geluidskaarten, de meeste (alle?)
merken busmuizen (Microsoft, Logitech, PS/2), enz.
</p></descrip></p>
</sect1>
</sect>

<sect><heading>Een Onvolledige Lijst van Overgedragen Programma's en Andere Software</heading>

<p>De meeste algemene Unix tools en programma's zijn overgedragen
naar Linux, inclusief bijna alle GNU software en vele X
clients van diverse bronnen. Eigenlijk is overgedragen vaak te sterk
uitgedrukt, aangezien veel programma's zonder wijzigingen worden 
gecompileerd, of met slechts kleine wijzigingen, omdat
Linux de POSIX grotendeels volgt. Er zijn nooit genoeg
applicaties voor elk besturingssysteem, maar Linux neemt toe in 
zowel eind-gebruikers applicaties als server applicaties.
Neem contact op met de verkoper van je favoriete commerci&eacute;le
Unix applicatie en vraag of ze het naar Linux hebben overgedragen.</p>

<p>Hier is een onvolledige lijst met software waarvan bekend is
dat ze onder Linux werkt:</p>

<p><descrip>
<tag>Basis Unix commando's:</tag>
<p><tt/ls/, <tt/tr/, <tt/sed/, <tt/awk/ enzovoort
(noem het, Linux heeft het waarschijnlijk).
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Ontwikkelings gereedschappen:</tag>
<p><tt>gcc</tt>, <tt>gdb</tt>, <tt>make</tt>, <tt>bison</tt>,
<tt>flex</tt>, <tt>perl</tt>, <tt>rcs</tt>, <tt>cvs</tt>, <tt>prof</tt>.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Talen en Omgevingen:</tag>
<p>C, C++, Objective C, Java, Modula-3,
Modula-2, Oberon, Ada95, Pascal, Fortran, ML, scheme, Tcl/tk, Perl, Python,
Common Lisp, en vele anderen.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Grafische omgevingen:</tag>
<p>GNOME en KDE (desktops), X11R6 (XFree86 3.x),
X11R5 (XFree86 2.x), MGR.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Editors:</tag>
<p>GNU Emacs, XEmacs, MicroEmacs, <tt/jove/, ez,
<tt/epoch/, <tt/elvis/ (GNU vi), <tt/vim/, <tt/vile/, <tt/joe/,
<tt/pico/, <tt/jed/, en anderen.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Shells:</tag>
<p><tt/bash/ (POSIX sh-compatibel), <tt/zsh/ (bevat <tt/ksh/
compatibel mode), <tt/pdksh/, <tt/tcsh/, <tt/csh/, <tt/rc/,
<tt/es/, <tt/ash/
(de meest sh-compatibel shell gebruikt als <tt>/bin/sh</tt> door BSD), en
nog veel meer.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Telecommunicatie:</tag> 
<p>PPP, UUCP, SLIP, CSLIP, volledige TCP/IP communicatie toolset,
<tt/kermit/, <tt/szrz/, <tt/minicom/, <tt/pcomm/,
<tt/xcomm/, <tt/term/ (draait meerdere shells, leidt netwerk
activiteiten om, en staat remote X toe, alles over &eacute;&acute;n 
modem lijn), Seyon (populair X-window communicatieprogramma), en
verscheidene fax en voice-mail (met ZyXEL en andere modems) pakketten zijn
beschikbaar. Natuurlijk, worden seri&eacute;le remote en netwerk logins
ondersteund.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag/Nieuws en mail:/ 
<p>C-news, <tt/innd/, <tt/trn/, <tt/nn/, <tt/tin/,
<tt/smail/, <tt/elm/, <tt/mh/, <tt/exmh/, <tt/pine/, <tt/mutt/, enz.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag/Tekstverwerking:/ 
<p>TeX, <tt/groff/, <tt/doc/, <tt/ez/, LyX, Lout,
Linuxdoc-SGML, en anderen.
</p></descrip></p>

<p><descrip>
<tag>Spellen:</tag> 
<p>Nethack, verscheidene Muds en X spellen, en vele anderen.
Een van die spellen zoekt naar alle spellen die beschikbaar zijn
op tsx-11 en sunsite.
</p></descrip></p>

<p>Al deze programma's (en dit is zelfs nog geen honderdste van wat beschikbaar
is) zijn vrij verkrijgbaar. Commerci&eacute;le software komt op velerlei
gebieden beschikbaar; vraag de verkoper van je favoriete
commerci&eacute;le software of ze Linux ondersteunen.</p>
</sect>

<sect><heading>Wie gebruiken Linux?</heading>

<p>
Linux is vrij verkrijgbaar, en niemand is verplicht om zijn kopi&eacute;n
te registreren bij een centrale autoriteit,
waardoor het moeilijk is er achter te komen hoeveel mensen Linux gebruiken.
Verscheidene ondernemingen overleven nu slechts door het verkopen
en ondersteunen van Linux, en de Linux nieuwsgroepen zijn een aantal
van de meest zwaar belezen op het internet, dus het aantal ligt waarschijnlijk
ergens in de miljoenen, maar het is moelijk om aan harde aantallen te komen.
Het beste marktonderzoek op dit moment geeft ergens tussen de 7.5 en 11 miljoen
gebruikers aan.</p>

<p>Een brave ziel, Harald T. Alvestrand
&lt;Harald.T.Alvestrand@uninett.no&gt;, heeft besloten om de Linux
gebruikers op de moeilijke manier proberen te tellen
: &eacute;&eacute;n voor &eacute;&eacute;n. Als je bereid bent
om te worden meegeteld als een Linux gebruiker, gebruik daar dan alsjeblieft
de web formulieren voor, beschikbaar bij <url url="http://counter.li.org/">.
Als alternatief, kun je een bericht sturen naar
linux-counter@uninett.no met &eacute;&eacute;n van de volgende
onderwerpen: `I use Linux at home', `I use Linux at work', of `I use Linux
at home and at work'. Hj zal ook registraties met betrekking tot derden
accepteren; vraag hem naar de bijzonderheden.</p>

<p>Hij post zijn tellingen iedere maand bij 
<url url="news:comp.os.linux.misc">;
ze zijn ook beschikbaar op <url url="http://counter.li.org/">.</p>
</sect>

<sect><heading>Linux verwerven</heading>

<sect1><heading>Anonieme FTP</heading>

<p>
Zie de Linux Documentatie Project sites op
<url url="ftp://sunsite.unc.edu/pub/Linux/docs/LDP/"> en 
<url url="http://metalab.unc.edu/LDP/">
voor vrij herdistribueerbare Linux documentatie</p>

<p>Blijf afgestemd op de
<url url="news:comp.os.linux.announce"> nieuwsgroep voor verdere
ontwikkelingen.</p>

<p>Linux is in ieder geval bij de volgende anonymous ftp sites te verwerven.
</p>

<p>
<tscreen><verb>
Tekstuele naam                 Numeriek adres   Linux directory
=============================  ===============  ===============
tsx-11.mit.edu                 18.172.1.2       /pub/linux
sunsite.unc.edu                152.2.22.81      /pub/Linux
ftp.funet.fi                   128.214.248.6    /pub/Linux
net.tamu.edu                   128.194.177.1    /pub/linux
ftp.mcc.ac.uk                  130.88.203.12    /pub/linux
src.doc.ic.ac.uk               146.169.2.1      /packages/linux
fgb1.fgb.mw.tu-muenchen.de     129.187.200.1    /pub/linux
ftp.informatik.tu-muenchen.de  131.159.0.110    /pub/comp/os/linux
ftp.dfv.rwth-aachen.de         137.226.4.111    /pub/linux
ftp.informatik.rwth-aachen.de  137.226.225.3    /pub/Linux
ftp.Germany.EU.net             192.76.144.75    /pub/os/Linux
ftp.lip6.fr                    132.227.77.2     /pub/linux
ftp.uu.net                     137.39.1.9       /systems/unix/linux
wuarchive.wustl.edu            128.252.135.4    mirrors/linux
ftp.win.tue.nl                 131.155.70.100   /pub/linux
ftp.stack.urc.tue.nl           131.155.2.71     /pub/linux
srawgw.sra.co.jp               133.137.4.3      /pub/os/linux
cair.kaist.ac.kr                                /pub/Linux
ftp.denet.dk                   129.142.6.74     /pub/OS/linux
NCTUCCCA.edu.tw                140.111.1.10     /Operating-Systems/Linux
nic.switch.ch                  130.59.1.40      /mirror/linux
sunsite.cnlab-switch.ch        193.5.24.1       /mirror/linux
cnuce_arch.cnr.it              131.114.1.10     /pub/Linux
ftp.monash.edu.au              130.194.11.8     /pub/linux
ftp.dstc.edu.au                130.102.181.31   /pub/linux
ftp.sydutech.usyd.edu.au       129.78.192.2     /pub/linux
</verb></tscreen>
</p>

<p>
tsx-11.mit.edu en fgb1.fgb.mw.tu-muenchen.de zijn de offici&eacute;le sites
voor Linux's GCC. Sommige sites mirror andere sites. Gebruik alsjeblieft 
zo mogelijk de dichtsbijzijnde site (netwerk-wijsheid).</p>

<p>Ten minste metalab.unc.edu en ftp.informatik.tu-muenchen.de bieden
ftpmail services aan.  Mail ftpmail@sunsite.unc.edu of
ftp@informatik.tu-muenchen.de voor hulp.</p>

<p>Als je het niet meer weet, probeer het dan eens bij
<url url="http://metalab.unc.edu/LDP/HOWTO/Distribution-HOWTO.html">,
waarin verscheidene distributies worden opgesomd. Red Hat Linux en Debian
schijnen op dit moment de meest populaire distributies te zijn, 
tenminste in de U.S.</p>
</sect1>

<sect1><heading>CDROM</heading>

<p>
De meeste mensen installeren Linux nu vanaf CDROM's. De distributies
zijn gegroeid tot honderden MB's aan Linux software, en het downloaden
daarvan over zelfs een 28.8 modem of een ISDN verbinding kost een
<bf>lange</bf> tijd.</p>

<p>
Er zijn in wezen twee manieren om een Linux distributie
op CDROM te verwerven: als onderdeel van een archief van FTP sites, 
of direct van de fabrikant.
Als je een archief verwerft, zul je vaak diverse verschillende 
distributies krijgen om uit te kiezen, maar ondersteuning zit
daar gewoonlijk niet bij.
Wanneer je een distributie direct van de verkoper verwerft,
krijg je doorgaans &eacute;&eacute;n distributie, maar
je krijgt meestal enige vorm van ondersteuning, gebruikelijk is 
installatie ondersteuning.</p>
</sect1>

<sect1><heading>Andere methoden om Linux te verwerven</heading>

<p>
Er zijn veel BBS'sen met Linux bestanden. Een lijst hiervan
wordt nu en dan gepost bij comp.os.linux.announce. Vraag vrienden en
gebruikersgroepen, of bestel &eacute;&eacute;n van de commmerci&eacute;le
distributies. Een lijst hiervan is te vinden in de Linux distributie HOWTO,
beschikbaar als 
<url url="http://metalab.unc.edu/LDP/HOWTO/Distribution-HOWTO.html">,
deze wordt met regelmaat gepost bij de 
<url url="news:comp.os.linux.announce"> nieuwsgroep.</p>
</sect1>
</sect>

<sect><heading>Legale Status van Linux</heading>

<p> Alhoewel Linux met de volledige source code wordt geleverd, is het
copyright software, geen public domain. Het is echter vrij
verkrijgbaar onder de GNU General Public License, soms
toegeschreven als ``copyleft''. Zie de GPL voor meer informatie.
De programma's die onder Linux draaien, hebben ieder hun eigen
copyright, ofschoon veel ervan ook de GPL gebruiken. X
gebruikt het MIT X copyright, en een aantal utility's staan onder het
BSD copyright. Hoe dan ook, alle software op de FTP site is
vrij distribueerbaar (of anders zou het daar niet moeten zijn).
</p>
</sect>

<sect><heading>Nieuws Over Linux</heading>

<p> Een maandelijks magazine, met de naam <em/Linux Journal/, werd 
meer dan vier jaar geleden uitgebracht. Het bevat artikelen die voor
bijna alle vaardigheidsniveaus zijn bedoeld, en is bedoeld om alle
Linux gebruikers te helpen.
Een jaarabonnement kost in de U.S. &dollar;22, in Canada en Mexico
&dollar;27, en daarbuiten &dollar;32, te betalen in US
valuta. Abonnements aanvragen kunnen via email naar
subs@ssc.com worden gezonden, of naar +1-206-782-7191 worden gefaxt,
of gebelt naar +1-206-782-7733, of naar Linux Journal worden geadresseerd,
PO Box 85867, Seattle, WA 98145-1867 USA.  SSC heeft een PGP openbare sleutel 
beschikbaar voor het versleutelen van je mail om je creditkaartnummer 
te beveiligen; finger info@ssc.com om de sleutel te verkrijgen.
</p>

<p>Er zijn diverse Usenet nieuwsgroepen voor Linux
discussies, en ook verscheidene rondzendlijsten. Zie de Linux FAQ
voor meer informatie over de rondzendlijsten (je zou de FAQ moeten
kunnen vinden in de nieuwsgroep als ook op de FTP sites).
</p>

<p>De nieuwsgroup <url url="news:comp.os.linux.announce"> is een 
onder toezicht staande nieuwsgroep voor aankondigingen over Linux 
(nieuwe programma's, bug fixes, enz).</p>

<p>De nieuwsgroup <url url="news:comp.os.linux.answers"> is een onder
toezicht staande nieuwsgroep aan wie de Linux FAQ, HOWTO documenten, en 
andere documentatie wordt gepost.</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.admin"> is niet onder
toezicht staande nieuwsgroep voor discussies over de administratie
van Linux systemen.</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.development.system"> is 
een niet onder toezicht staande nieuwsgroep
specifiek voor discussies over Linux <bf/kernel/ ontwikkeling. De
enige applicatie ontwikkelings vragen die hier zouden moeten worden
besproken zijn die, die onlosmakelijk met de kernel zijn verbonden.
Alle andere ontwikkelings vragen zijn waarschijnlijk algemene 
Unix ontwikkelings vragen en zouden in plaats daarvan aan een 
comp.unix group moeten worden gericht, tenzij
het zeer Linux-specifieke applicatie vragen zijn, in dat geval
dienen ze te worden gericht tot comp.os.linux.development.apps.
</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.development.apps"> is 
een niet onder toezicht staande
nieuwsgroep specifiek voor discussies over Linux-gerelateerde
applicatie ontwikkeling. Het is niet voor discussies over waar
de applicaties voor Linux verkregen kunnen worden, noch een i
discussie forum voor diegene die graag applicaties voor Linux zouden zien.
</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.hardware"> is voor 
Linux-specifieke hardware vragen.</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.networking"> is voor 
Linux-specifieke ontwikkeling en setup voor netwerk vragen.</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.x"> is voor 
Linux-specifieke X Window vragen.</p>

<p>De nieuwsgroep <url url="news:comp.os.linux.misc"> is de vervanging 
van comp.os.linux, en is bedoeld voor die discussies die nergens anders
toebehoren.</p>

<p>In het algemeen, <bf/maak geen/ gebruik van crossposting tussen de Linux
nieuwsgroepen.
De <bf/enige/ crossposting dat passend is, is een af en toe plaatsvindende
posting tussen een niet onder toezicht staande groep en
<url url="news:comp.os.linux.announce">.
De voornaamste reden van het splitsen van de oude comp.os.linux groep 
in een aantal groepen is om het verkeer in iedere groep te verminderen.
Degene die deze regel niet nakomt, zal dat
zonder genade voor de voeten worden gegooid...</p>

<p>Linux is op het web te vinden via de URL
<url url="http://metalab.unc.edu/LDP/"></p>

</sect>

<sect><heading>De Toekomst</heading>
<p> Nadat Linux 1.0 was uitgegeven, is er gewerkt aan verscheidene
uitbreidingen. Linux 1.2 bestond o.a. uit opgevoerde disktoegangssnelheid,
TTY verbeteringen, virtuele geheugen uitbreidingen, meerdere platform
ondersteuning, quotas, en meer.  Linux 2.0, de huidige stabiele versie, heeft
zelfs meer uitbreidingen, inclusief veel performance
verbeteringen, verscheidene nieuwe netwerkprotocollen, &eacute;&eacute;n
van de snelste TCP/IP implementaties in de wereld, en veel en veel meer.
Zelfs betere performance, meer netwerkprotocollen, en meer device
drivers zullen beschikbaar zijn in Linux 2.2.</p>

<p>Zelfs met meer dan 3/4 miljoen regels code in de kernel,
is er nog een overvloed aan code over om te schrijven, 
en zelfs meer documentatie.
Sluit je alsjeblieft aan bij linux-doc@vger.rutgers.edu rondzendlijst 
als je bij zou willen dragen aan de documentatie
Stuur een bericht naar majordomo@vger.rutgers.edu met een enkele regel 
waarin het woord ``help'' in de inhoud (<bf/NIET/ het onderwerp) 
van het bericht.</p>
</sect>

<sect><heading>Dit document</heading>

<p>
Dit document wordt beheerd door Michael K. Johnson
&lt;johnsonm@redhat.com&gt;. Mail me alsjeblieft je opmerkingen, het 
doet er niet toe hoe klein ze zijn.
Ik kan dit document zonder je hulp niet goed beheren.
Een meer-of-minder gangbare kopie van dit document kan altijd
worden gevonden bij
<url url="http://metalab.unc.edu/LDP/"></p>
</sect>

<sect><heading>Rechtsgeldigheden</heading>

<p>
Handelsmerken zijn in handen van hun eigenaren. Er is geen garantie
voor de informatie in dit document. Gebruik en distribueer het op
eigen risico. De inhoud van dit document behoort tot public domain,
maar wees alsjeblieft beleefd en haal alles aan wat is gezegd.</p>
</sect>
</article>
</linuxdoc>
