2001-05-29 Greg Wierzchowski

greg@draxen.org

Vertaald door: Ellen Bokhorst

bokkie_nospam_@nl.linux.org

Een compleet recept voor het maken van geluids- en data CD's van MP3 bestanden. 1.11 2004-08-21 GW Corrigeerde een typfout. 1.10 2004-07-14 GW Corrigeerde de revisienummering zodat deze weer gelijk liep met CVS. 1.9 2004-07-14 GW Kleine updates, een nieuwe subsectie toegevoegd. 1.8 2003-09-12 GW Opschoning, update, correcties en kleine wijziging in de lay-out. 1.7 2002-04-26 GW Verdeeld over twee secties: bestaand materiaal naar sectie "audio", nieuwe sectie "data" over data CDs. DIv. aanvullingen. 1.5 2001-11-19 GW Corrigeerde iets dat ontbrak in de sectie Disc-At-Once branden. 1.4 2001-11-17 GW Voegde de sectie Disc-At-Once toe. 1.3 2001-09-02 GW Voegde een ander voorbeeld toe over het decoderen van MP3 bestanden met lame. 1.2 2001-07-12 GW Kleine wijzigingen in de lay-out; Voegde de subsectie Vertalingen toe aan Krediet. 1.1 2001-06-12 GW Kleine opschoning; Regexp correctie voor MP3 naar WAV naamconversie voorbeeld. 1.0 2001-05-29 GW Initiële uitgave. MP3 CD audio opnemen branden WAV muziek

Deze mini-HOWTO werd gecreëerd vanwege mijn ervaring met het branden van muziek-CD's en het gebrek aan wat specifieke informatie over geluidsnormalisatie op het Internet. Ik brand gewoonlijk muziek-CD's als een mix - verschillende liedjes vanaf verschillende bronnen. Erg vaak zit er tussen liedjes een enorm verschil in het volumeniveau. Dit is het eerste obstakel. Ten tweede zijn veel van de bestanden op het Internet niet CD-compatibel (16 bit, stereo, 44.1 kHz) en moeten ze worden geconverteerd. Er zijn heel wat programma's om muziek-CD's van MP3 bestanden te branden, en veel daarvan voeren de conversie transparant uit. Maar ik heb nog geen enkel hulpmiddel gezien dat ook het volume normaliseert, dus daarom werkte ik mijn eigen recept over CD-branden uit. Als je slechts een CD wilt maken gevuld met muziek, en je niet wilt bekommeren om alle details, dan heb ik goed nieuws voor je: Kees Cook (kees@outflux.net) heeft een tool samengesteld gebaseerd op deze HOWTO, waarmee alle taken die hier in uiteen zijn gezet worden geautomatiseerd. Zijn programma kan worden opgehaald vanaf http://outflux.net/unix/software/mp3cd/. Bedankt Kees! Deze HOWTO gaat slechts over het plaatsen van MP3 muziek op een CD, zodat je ze kunt beluisteren. Kijk voor grondige informatie over MP3 bestanden alsjeblieft in de Linux MP3 HOWTO geschreven door Phil Kerr, te vinden op http://www.tldp.org/HOWTO/MP3-HOWTO.html. Voor informatie over het aanmaken van CD's in het algemeen als ook over CD-branders, raadpleeg je de CD-Writing-HOWTO geschreven door Winfried Trümper, beschikbaar op http://www.tldp.org/HOWTO/CD-Writing-HOWTO.html. Kijk tevens in de sectie Bronnen voor het branden van CD's voor meer informatie. Ik ga er van uit dat je een CD wilt branden met daarop de verzameling liedjes waar je via verschillende bronnen bent aangekomen, allen variërend in kwaliteit, maar je wilt wel een CD met de best mogelijke geluidskwaliteit. In deze mini-HOWTO staan de stappen uiteengezet die je daarbij zouden kunnen helpen.

This document is copyright 2001 by Greg Wierzchowski and is released under the terms of the GNU Free Documentation License, which is hereby incorporated by reference. Send feedback to greg@draxen.org.

Bij alle opdrachten wordt de bash-shell verondersteld

Verzamel alle MP3 bestanden in één directory. Als er spaties in de bestandsnamen voorkomen, zet deze dan eerst om in onderstrepingstekens: for i in *.mp3; do mv "$i" `echo $i | tr ' ' '_'`; done Ook al staat unix zelf spaties in bestandsnamen toe, dan nog is de eerste stap van belang, omdat de meeste programma's dit niet aankunnen. Zijn je MP3 bestanden afkomstig vanuit DOS/Windows, dan kan het zijn dat bij allen de extensies in hoofdletters staan. Je kunt de gehele naam omzetten in kleine letters of slechts de extensies. Om alles om te zetten naar kleine letters, gebruik je de opdracht: for i in *.[Mm][Pp]3; do mv "$i" `echo $i | tr '[A-Z]' '[a-z]'`; done voor het omzetten van alleen de extensies: for i in *.MP3; do mv "$i" "`basename "$i" .MP3`.mp3"; done

De CD Audio specificatie vereist wave bestanden in 16 bit, stereo, 44.1 kHz. MP3 bestanden hebben vaak verschillende parameters, maar we moeten ze toch eerst naar WAV omzetten. We hebben verscheidene keuzes voor het conversieproces.

Oorspronkelijk bestond alleen mpg123. Het maakt echter gebruik van een eigendomslicentie, en thans bestaat er een open source vervanging - mpg321. Beide opdrachten gebruiken dezelfde syntax: for i in *.mp3; do mpg321 -w `basename $i .mp3`.wav $i; done Bij het decoderen van 22khz MP3 bestanden kan de uitvoer van mpg123 zijn vervormd. Ik weet niet hoe goed mpg321 met dit probleem omgaat. Gebruik voor het converteren met mpg123: for i in *.mp3; do mpg123 --rate 44100 --stereo --buffer 3072 --resync -w `basename $i .mp3`.wav $i; done Mpg123 kan worden opgehaald vanaf http://www.mpg123.de/. Mpg321 is beschikbaar vanaf http://mpg321.sourceforge.net/. NOOT Ik bemerkte bij een aantal MP3 bestanden dat de uitvoer van mpg123 was vervormd. In eerste instantie dacht ik dat de MP3's beschadigd waren, maar toen ik ze controleerde met een andere speler, klonk het prima. Dus mpg123 is niet de converter die ik zou kiezen.

Een andere MP3 player/decoder, één waaraan ik de voorkeur geef, is madplay. Het is beschikbaar vanaf http://www.mars.org/home/rob/proj/mpeg/. Bij gebruik van madplayer, is de opdrachtregel: for i in *.mp3; do madplay -o `basename $i .mp3`.wav $i; done Helaas ondervond madplay ook problemen met een aantal MP3 bestanden van mij. Ik denk niet dat er een probleem is met de decoder, maar wel met het afhandelen van beschadigde MP3 bestanden.

De encoder lame met decoding modus, lijkt moeilijke gevallen zeer goed af te handelen (lame is te vinden op http://www.mp3dev.org/mp3/) : for i in *.mp3; do lame --decode $i `basename $i .mp3`.wav; done

Alhoewel deze HOWTO over MP3 bestanden gaat, is OGG standaard een alternatief waaraan veel mensen de voorkeur geven boven MP3 vanwege de licentie. Voor afhandeling van OGG bestanden gebruik je: for i in *.ogg ; do ogg123 -d wav -f `basename $i .ogg`.wav $i; done

Nico Genimakis stuurde me een e-mail over het gebruik van mplayer om audio in diverse verschillende formaten om te zetten in WAV met een automatisch resampling van 44100Hz. Van mplayer is bekend dat het vrijwel alles in kan lezen, en het kan .ogg, .mp3, .flac, .wma enz. converteren gebruik (in dit voorbeeld WMA bestanden converterend): for i in *.wma ; do mplayer -vo null -vc dummy -af resample=44100 -ao pcm -waveheader $i; done

NOOT: De opdracht `basename $i .mp3`.wav vervangt MP3 extensies door WAV. Hier zijn wel 101 manieren voor, hier is een alternatief: `echo "$1" | sed 's/\.mp3$/.wav/'` Na de conversie start je "file *.wav" en controleert de uitvoer op bestanden die niet gelijk zijn aan 16 bit, stereo 44100 Hz. Gaat het om bestanden met verschillende kenmerken, converteer ze dan naar bovenstaande specificaties. Om bijvoorbeeld een bestand track01.wav te converteren voor het verkrijgen van een sample rate van 44.1 kHz, gebruik je: sox track01.wav -r 44100 track01-new.wav resample of, als bovenstaande static introduceert bij het converteren van mono bestanden: sox track01.wav -r 44100 -c 2 track01-new.wav Sox is zo populair, dat het waarschijnlijk standaard al is geïnstalleerd bij elke Linux distributie, en het kan worden verkregen vanaf http://www.spies.com/Sox/. De opdrachtregelopties zijn echter wat cryptisch voor de terloopse gebruiker (zoals ik). Kijk eens op http://www.spies.com/Sox/sox.tips.html voor een aantal gebruikstips.

Normalisatie is een proces waarbij gedurende alle geluidsbestanden worden gebracht tot eenzelfde geluidsniveau. Ik gebruik hiervoor een programma geschreven door Chris Vaill (cvaill@cs.columbia.edu), genaamd normalize - het kan worden opgehaald vanaf http://www.cs.columbia.edu/~cvaill/normalize/ Ik gebruik de volgende syntax (-m is voor mix mode, waarbij alle bestanden zo luid mogelijk zijn): normalize -m *.wav

Er bestaan diverse programma's voor het aanmaken van CD's van WAV bestanden. Ik maak gebruik van cdrecord voor het branden via de opdrachtregel en XCDROAST via een gui. Voor cdrecord zul je moeten weten welk SCSI-apparaat je CD-writer is. Gebruik de SCSI emulatie (kernel module ide-scsi) bij oudere kernels wanneer je een ATAPI-brander hebt. Vanaf kernel 2.6 kun je direct gebruik maken van ATAPI, zonder dat je daarvoor SCSI-emulatie nodig hebt, door aan de apparaatspecificatie ATAPI: te laten voorafgaan. Stel dat je ATAPI cdwriter is aangesloten op de tweede IDE-bus als een master. Dus zal het gebruik maken van het /dev/hdc apparaatbestand. Om de kernel te instrueren dat je het wilt behandelen als een SCSI-apparaat, voeg je de volgende regel toe aan /etc/lilo.conf: append=" hdc=ide-scsi" Als je kernel de ide-scsi module niet automatisch laadt, voeg je insmod ide-scsi toe aan het bestand rc.local (of equivalente bestand). Zodra je CD-writer wordt herkend als SCSI-apparaat, geef je de opdracht cdrecord --scanbus om te achterhalen wat de "dev" parameter voor cdrecord is. Op mijn systeem ziet de uitvoer er ongeveer zo uit: scsibus1: 1,0,0 100) 'IOMEGA ' 'ZIP 250 ' '51.G' Removable Disk 1,1,0 101) 'HP ' 'CD-Writer+ 7100 ' '3.01' Removable CD-ROM Dus de cdrecord opdrachtregel bevat dev=1,1,0 om het apparaat aan te duiden. Hier is de volledige opdracht voor mijn systeem: cdrecord dev=1,1,0 -eject speed=2 -pad -audio *.wav En met kernel 2.6: cdrecord dev=ATAPI:1,1,0 -eject speed=2 -pad -audio *.wav Het argument -pad is nodig, omdat alle audio tracks op de CD moeten worden aangepast aan de juiste datalengte, wat niet altijd het geval is met mp3 bestanden. Een andere manier zou kunnen zijn de WAV bestanden te converteren met sox in CDR formaat voor het branden: sox file.wav file.cdr

DAO, Disc-At-Once, is op het moment de enige methode voor het branden van een CD zonder dat er 2 seconden pause tussen de tracks ontstaat. Het is handig voor het branden van mixes. Het programma voor het branden van CD's in DAO modus is cdrdao, beschikbaar vanaf SourceForge, http://sourceforge.net/projects/cdrdao/. Het programma cdrdao maakt gebruik van beschrijvingsbestanden genaamd TOC (Table Of Contents, uiteraard). Er bestaan twee manieren om een dergelijk bestand aan te maken. Ten eerste middels het gebruik van een shellscript, dat wordt gedistribueerd met de broncode van cdrdao (in contrib directory, genaamd generate_toc.sh. Het accepteert een lijst met .wav bestanden als argument en produceert het bestand cd.toc. De tweede manier is door het simpelweg zelf aanmaken van een dergelijk bestand in een teksteditor naar keuze. Hier een verduidelijkend voorbeeld: CD_DA TRACK AUDIO AUDIOFILE "mix-01.wav" 0 TRACK AUDIO AUDIOFILE "mix-02.wav" 0 TRACK AUDIO AUDIOFILE "mix-03.wav" 0 TRACK AUDIO AUDIOFILE "mix-04.wav" 0 TRACK AUDIO AUDIOFILE "mix-05.wav" 0 De 0 (nul) na de wave bestandsnaam, betekent: begin vanaf het begin van het bestand. De toevoeging van een tweede getal is mogelijk waarmee wordt voorzien in de lengte (tijd) van het op te nemen bestand. xcdroast maakt vergelijkbare TOC bestanden aan, ook daarvan staan voorbeelden in de directory testtocs van de broncode van cdrdao. cdrdao maakt standaard gebruik van het apparaatbestand /dev/cdrecorder, wat een verwijzing hoort te zijn naar het cdwriter apparaat. Veronderstellend dat het apparaatbestand van je cdwriter /dev/scd0 is, maak je als volgt (als root) de link aan: ln -s /dev/scd0 /dev/cdrecorder Vervolgens aannemend dat het TOC bestand de naam cd.toc krijgt, is de opdracht om de cd te branden simpelweg: cdrdao write cd.toc

Er bestaan een aantal programma's waarmee het proces voor het branden van CD's met MP3 bestanden kan worden geautomatiseerd. Hier is een willekeurig geselecteerde lijst: burnmp3 - Programma voor het automatiseren van het branden via de DAO methode. http://richardsnow.bizland.com/burnmp3/. mp32dao - een script van de distributie cdrdao, in de directory contrib. http://cdrdao.sourceforge.net/.

Aan deze sectie wordt nog gewerkt, je leest nu de initiële, dun gezaaide versie. Door de toenemende populariteit van CD/MP3 spelers wordt het praktisch data CD's te branden met het doel het beluisteren ervan. Het voordeel is zeker dat er (bij benadering) tien keer of meer muziek op één CD kan worden geperst Ten eerste zou ik je aan willen raden de bestandsnaamcorrecties uit te voeren zoals uiteengezet aan het begin van dit document. Het converteren naar WAV is uiteraard hier niet nodig. Voor het normaliseren van MP3 bestanden zonder verlies van kwaliteit door conversies, gebruik je mp3gain. Dit programma is beschikbaar vanaf http://www.maazl.de/project/mp3/mp3gain.html of http://mp3gain.sourceforge.net/ (maar deze tweede site schijnt de op Windows geöriënteerde versie te bevatten). Geef de opdracht: mp3gain -r -c *.mp3 Wat het branden betreft zijn MP3 data CD's gewoon standaard data CD's (ISO9660) met daarop MP3 bestanden. Alle MP3 spelers die ik ken, accepteren CD's ingedeeld in directory's. Gewoonlijk brand ik met de Joliet extensie en ze werken prima. Dus om een dergelijke CD onder Linux te branden, moet je eerst een ISO image aanmaken en het dan branden op de CD zoals in onderstaand voorbeeld: mkisofs -J -o /tmp/mymp3s.iso /home/greg/mp3s/ cdrecord dev=1,0,0 speed=16 -eject /tmp/mymp3s.iso Dat was het dan!

CD's branden onder Linux: http://www-106.ibm.com/developerworks/linux/library/l-cdburn.html CD Branden vanaf de opdrachtregel: http://freeunix.dyndns.org:8088/site2/howto/Burn_em_Baby.shtml Uitgebreide tutorial over het branden van CD's: http://www.yolinux.com/TUTORIALS/LinuxTutorialCDBurn.html CD Mastering Guide: http://debianlinux.net/~jama/howto/cd_mastering_steps.html

Speciale dank gaat uit naar alle mensen die een bijdrage leverden aan de Linux gemeenschap en die deze HOWTO mogelijk maakte.

Im Eunjea - Vertaalde dit document naar het Koreaans, URL is http://kltp.kldp.org/eunjea/mp3_burning/. Mendel L Chan - Vertaalde dit document naar het Chinees, URL is http://www.linux.org.tw/CLDP/mini/MP3-CD-Burning/. Chie Nakatani - Vertaalde dit documen;t naar het Japans, URL is http://www.linux.or.jp/JF/JFdocs/MP3-CD-Burning/index.html. Laszlo Daczi - Vertaalde dit document naar het Hongaars, URL is http://tldp.fsf.hu/HOWTO/MP3-CD-Burning-hu/index.html. Alix - Vertaalde dit document naar de Franse taal, beschikbaar vanaf de Franse TLDP site http://www.traduc.org.

Ik kreeg veel reacties op de eerdere uitgaven van deze HOWTO. Dus veel mensen leverden een bijdrage, waardoor ik besloot deze sectie iets te wijzigen om alle namen op te sommen. Dus zou ik graag willen bedanken: Greg Ferguson, Rob Russell, Terry Davis, Chris Vaill, Jamie Kellogg, Tom Panning, Adam Buckley, Ilia Lobsanov, Giuseppe "Cowo" Corbelli, Florent Fievez, Piero Ottuzzi, Kees Cook, Andrew Newman, David DeVault, Nico Genimakis, Jan-Erik Stromquist. En als belangrijkste wil ik graag mijn lieve vrouw, Marta bedanken voor haar liefde, ondersteuning en begrip.